Pardus Görselleri

Pardus Öğrenci Temsilciliğinde İlk Adımlar

Pardus-Anka için tüm okullardan gönüllüler aşağıda linkini verdiğim Özgürlük için başlığına iletişim için yazabilirler...

Pardus-Anka gönüllüleri

Pardus-Anka Geliştiricilerini Desteklemeliyiz

Aylardır yüzlerce saat hiç bir karşılık beklemeden bir grup insan sessiz sedasız bir şeyleri başarmak için emek harcıyor.Koskoca bir kurumun TÜBİTAK'ın yılda 1 milyon TL masraf ettiğini idda ettiği Pardus'u;bir grup KAHRAMAN hiç bir karşılık beklemeden herşeyi ile yeniden yazmaya çalışıyor.Kolay değil elbette...1 sene önce TÜBİTAK'ın en son modern donanımları ile yazılan Pardus bu gün bu kahramanların evlerindeki kişisel bilgisayarlarında hayat bulmaya çalışıyor...Bir tarafta muazzam donanımlar bugünse kişisel ev bilgisayarları...dün 1 milyon TL masraf edildiği idda edilen bir proje bu günse 1 milyonda biri değerinde bu kahramanların kişisel katkıları...Elbette birileri finanse ediyordur ama yıllık 1 milyon TL gibi bir bütçe sanırım hiç bir şekilde yoktur finansman desteğinde...
Pardus dostları elbette bir an önce çıkması için acele ediyor...dayanma güçleri kalmadı muhakkak ki...ama imkanları ölçüsünde bu insanlara şans vermeliyiz...eminim bu kahramanlar bizden daha heyecanlılar bir an önce çıkarabilmek için Pardus'u ama bu kahramanların reel hayatta bir takım özel yaşamları var ve bizler bu yaşamlarına saygı göstermek zorundayız...bu sebeple biraz daha sabretmeliyiz...Hem özel hayatlarına vakit ayıracaklar hem hayatlarını kazanmak zorunda kalacaklar hemde Pardus'u tekrar yazacaklar ve bir yığın teknik detay...
Bizler her şeyi ile dört dörtlük içimize sinmiş,bilgisayarlarımıza yüklediğimizde hemen hemen hiç bir sorunu olmayan (ki elbette donanımsal sorunlar olacaktır...elbette aksaklıklar olacaktır),kendisine yüzlerce saat emek harcanmış ve bunun hakkını vermiş bir PARDUS'mu görmek isteriz yoksa aceleye getirilmiş ve pek çok hatası olan bir PARDUS!mu görmek isteriz...
Bir takım komplo teorilerini bir kenara bırakıp hem geliştirici ekibe hemde bu ekibe bir şekilde destek veren insanlara biraz daha şans vererek gereksiz teorilerle meşgul olmaları yerine tamamiyle işlerine konsantre olmalarını sağlamalıyız...Bu şartlarda çalışan bu ekibi eleştirmek yerine her bakımdan desteklemeliyiz...Bana göre bu kahramanlar bu yaptıkları işle gerçek anlamda bir TARİH yazıyorlar...Dünyaya kafa tutuyorlar...ben eminim ki kararlı sürüm çıktığında yazılım sektöründe pek çok taş yerinden oynayacak...
Bu gün dünyada dev adledilen bazı oyuncular şapkalarını önlerine alıp tekrar düşünmeye başlayacaklar ve bu markalara destek veren bu yapılanları bir şekilde görmek istemeyen bizim yerli şaşkolozlarda bu markalarla dağılıp gidecekler...
Pozitif anlamda desteklerini hiç bir zaman esirgemeyen her bakımdan bu kahramanlara;aynı onların PARDUS için hiç bir karşılık beklemeden davrandığı gibi bir şekilde destek vermeye devam eden PARDUS severlere şahsım adına teşekkür ederim...
Ve bu KAHRAMANLARIN hakkı hiç bir zaman ödenmez diye düşünüyorum..Emeklerine,bu yoldaki inançlarına,hırslarına,yüreklerine sonsuz teşekkürler...İyiki varsınız...Yalnız değilsiniz...
Her şeyin Pardus severlerin gönlünce olması dileğimle...

2011 İçin Güncelleme Katkı Deposu

Pardus kullanıcıları mağdur olmasın diye, "stabel" tekrar vurguluyorum  devel yada anka değil "stabel" pardus deposunu baz alarak bir günceleme katkı deposu oluşturdum. adıda rattus
temel sisteme dokunmadan mümkün mertebe  çeşitli uygulamaların güncellemesini sunuyor. bu depo için istekte gönderebilirsiniz. kullanımıda forumda bir kaç kere yazdım.
32 bit
http://anka.pardus-linux.org/2013/rattus/P2011/i686/pisi-index.xml.xz
64 bit
http://anka.pardus-linux.org/2013/rattus/P2011/x86_64/pisi-index.xml.xz
paket yöneticinize ekleyin, oklarla en üst sıraya taşıyın.  önceliği rattus depoya verin
pardus deposunu kesinlikle pasif duruma getirmeyin , yada kaldırmayın !!! sonra güncelleyin  pisi lr çıktısı bu şekide görünecek, tersi değil
erdinc@pardus2011 ~ $ pisi lr
rattus
http://anka.pardus-linux.org/2013/rattus/P2011/x86_64/pisi-index.xml.xz
pardus
http://packages.pardus.org.tr/pardus/2011.2/stable/x86_64/pisi-index.xml.xz

Kaynak:
www.ozgurlukicin.org/forum/gonullu-calismalar/25155/?page=1

Linux Dağıtımları

Dağıtım kavramı, özgür yazılım felsefesinin çok alternatifli dünyasının bir sonucu olarak ortaya çıkmış, Linux'a özgü bir terimdir. "Linux dağıtımı" ile vurgulanan aslında tam bir işletim sistemi olarak çalışır hale gelmiş bir özgür yazılım projeleri topluluğudur.
Şu anda GNU yazılımlarını ve diğer özgür yazılımları bir araya getiren ve tüm bunları bir Linux çekirdeği ile beraber toplu, derlenmiş ve kurulumu çok kolay bir işletim sistemi olarak piyasaya süren birçok çalışma mevcuttur. Bunlardan önce çıkan bazı dağıtımlar şunlardır:

Ubuntu
Fedora
Linux Mint
Debian
OpenSUSE
Red Hat
CentOS
Mandriva
Arch Linux
PCLinuxOS
Slackware
Pardus

Pardus'tan Anka'ya...

Pardus, Türkiye'de TÜBİTAK tarafından geliştirilen bir GNU/Linux dağıtımı olan işletim sistemi. İlk sürümü, 26 Aralık 2005'te yayımlanmış olup bugüne kadar yayınlanmış 5 ana sürümü ve 9 ara sürümü mevcuttur. Bunlara ek olarak 2 kurumsal sürümü vardır.
Pardus adı, Anadolu parsının bilimsel adı olan Panthera pardus tulliana'dan gelmektedir.
2011 Yılında TÜBİTAK bünyesinde yapılan yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde tüm yönetici ve geliştirici ekip projeden ayrılmıştır. Yeniden yapılanma süresince proje, geçici bir yönetime devredilmiş, yeni bir sürüm çalışması yapılmamış, son sürüm olan Pardus 2011 sürümünün bakımı yapılmamış, teknoloji ve idari olarak köklü değişiklikler yaşanmış olduğundan Pardus projesinin 2011 yılı sonuna kadar olan gelişim süreci sonraki dönemden ayrı olarak değerlendirilmektedir.
Geçici yönetim projenin yeniden hayata geçirilebilmesi için 23 - 24 Mart 2012 tarihlerinde bir çalıştay düzenlemiştir. Çalıştayda Pardus hakkında kararları alacak bir danışma kurulu oluşturulmasına karar verilmiştir.

Oluşum süreci

2003 yılının önemli bir bölümünde ulusal bir dağıtımın gerekliliği, dünyada benzer uygulamalar, yazılım sanayisinin mevcut durumu ve eğilimleri araştırıldı. Ülkenin bilgi teknolojisi alanındaki insan kaynağı, yerel yazılım sanayisinin yetenekleri ve rekabet unsurları incelendi. Tüm bulgular ışığında, 2003 yılı yazında, bir ulusal işletim sistemi dağıtımı oluşturmanın yerinde bir karar olduğu sonucuna varılarak somut düzeyde planlama işine girişildi.
Mevcut işletim sistemleri, başta Linux olmak üzere incelendi, açık kaynak yazılım metodolojisi (yöntem bilimi) ve felsefesi ayrıntılı olarak çalışıldı. Hedef, bir dağıtım oluşturmanın ötesinde, bu dağıtımı sürekli kılabilecek düzenlemeci yapıyı da kurmak olduğundan yazılım sanayisinde, özellikle açık kaynak çerçevesinde, kullanılabilecek iş örnekleri irdelendi.
Bu incelemeler sonrasında, 2003 yılı sonbaharında, Linux temelli, açık kaynaklı, olabildiğince GPL lisanslama yöntemini kullanan bir işletim sistemi dağıtımı oluşturulmasına karar verildi.
Pardus Projesi'nin hayata geçmesi, 2004 yılı başında teknik ekibin çekirdeğinin oluşturulmasıyla başladı. Bu aşamada Türkiye'nin Linux geçmişi, mevcut ve planlanan dağıtımlar, açık kaynak ve Linux camiası ve girişimleri de göz önüne alınarak, var olan bilgi birikimi ve deneyimden en üst düzeyde yararlanmanın yolları arandı. Sonuçta ulusal işletim sistemi geliştirilmesinde görev alması en uygun kişiler Türkiye'nin dört bir yanından seçilerek TÜBİTAK/UEKAE bünyesinde bir araya geldiler.
2004 yılının önemli bir kısmı teknik seçeneklerin değerlendirilmesi ile geçti. Farklı Linux dağıtımları incelendi, mevcut dağıtımlardaki eksiklikler, olası gelişim alanları, yapılması gerekenler ve bunların iş gücü ve kaynak gereksinimleri irdelendi. Hedef kitlenin kim olacağı üzerinde beyin fırtınaları yapıldı, bunun sonucu olarak yol haritası seçenekleri belirlendi.
2004 yılı ekim ayında bu teknik değerlendirmeler sonuçlandı ve yayınlanan Proje Ana Sözleşmesi ile amaç, yöntem ve takvim belirlendi. Pardus'un “bilişim okur-yazarlığına sahip bilgisayar kullanıcılarının temel masaüstü ihtiyaçlarını hedefleyen” bir işletim sistemi olmasına, “mevcut Linux dağıtımlarının üstün taraflarını kavram, mimari ya da kod olarak kullanmasına”, ancak “otonom sisteme evrilebilecek bir yapılandırma çerçevesi ve araçları ile kurulum, yapılandırma ve kullanım kolaylığı sağlamasına” karar verildi.
Teknik hedefi ve yöntemi belirlenen tasarı hızla ilerlemeye başladı ve 1 Şubat 2005 tarihinde ilk ürün olan Pardus Çalışan CD 1.0 yayımlandı. Tasarının amaçları ve teknik yaklaşımı hakkında Linux camiası ve kullanıcıları bilgilendirmeyi amaçlayan Çalışan CD beklenenin üzerinde ilgi gördü. Sonrasında geliştirme daha çok özgün yenilik tasarılarına yoğunlaştırıldı ve nihayet 26 Aralık 2005'te Pardus'un ilk kurulabilir sürümü olan Pardus 1.0, ağ üzerinden yayımlanmaya başlandı.

Yeniden yapılanma dönemi
 
Yeni bireysel sürüm hazırlıkları ve kurumsal sürümün güncellenme çalışmalarının başlaması beklenen 2011 yılının son aylarından itibaren pek çok geliştirici ve proje yöneticisi TÜBİTAK'ın yürüttüğü yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde projeden ayrıldı. Bu süreçte mevcut sürümlerin bakımlarının ve yeniden yapılanma çalışmalarının içeriği konusunda resmi açıklamaların yapılmaması Pardus kullanıcıları arasında projenin sona erdiğine dair haberlerin yayılmasına neden oldu.
2 Mart 2012 günü projenin resmi sitesinden 23-24 Mart 2012 tarihlerinde “Pardus’un Yarını Çalıştayı” adında, projenin yeniden nasıl sürdürüleceğine dair bir çalışma yapılacağı açıklandı. Sadece davetlilere açık olan çalıştayda, Pardus hakkında kararlar alacak bir kurul oluşturulmasına ve bu kurulun aşağıdaki üyelerden oluşmasına karar verildi.

• TÜBİTAK yönetim temsilcisi
• STK temsilcisi
• Kullanıcı topluluğu temsilcisi (Sezai YENİAY Seçildi )
• Geliştirici temsilcileri (biri topluluktan olmak üzere 2 kişi)
• Pardus çözüm ortaklarından bir temsilci
• Üniversite temsilcisi (akademisyen)
• Kamu kurumlarından temsilci

Ayrıca kurul üyelerinin kendi temsil ettikleri topluluklardan seçim yoluyla belirleneceği ve Pardus’un en önemli hedefinin en iyi Türkçe desteği veren işletim sistemi haline gelmek olduğu belirtildi.
19 Haziran 2012 tarihinde ULAKBİM Başkanı Dr. Ahmet Kaplan ve Pardus Proje Yöneticisi Abdullah Erol projenin hedeflerini açıkladıkları bir basın toplantısı düzenlediler.Abdullah Erol'un proje yöneticisi olduğu bu toplantı ile kamuoyu tarafından öğrenildi. Toplantıda özetle FATİH Projesindeki akıllı tahtalarda Pardus kullanılacağı, yeni bir kurumsal sürüm hazırlandığı, sunucu ve mobil sürümler yapılacağı ve özel sektörle işbirliklerine gidileceği belirtildi. Bu vaatler Pardus topluluğu tarafından şüphe ile karşılandı.
Pardus danışma kurulu ilk toplantısını 29 Haziran 2012 tarihinde Ankara'da ULAKBİM'de yaptı. Ancak toplantıdan bir gün önce projenin bir Debian derlemesini bazı ekran görüntülerini değiştirerek Pardus 2011 adı altında FATİH projesi kapsamındaki akıllı tahtalara yüklediği ve okullara dağıttığı ortaya çıktı.Bu gelişmenin gölgesinde toplanan danışma kurulu şu üyelerden oluştu;

• Ahmet Kaplan (TÜBİTAK)
• Abdullah Erol (TÜBİTAK Geliştirici Temsilcisi)
• Doruk Fişek (Göç ortağı temsilcisi / Özgür Yazılım A.Ş.)
• Sezai Yeniay (Topluluk Kullanıcı Temsilcisi)
• Necdet Yücel (Üniversite Temsilcisi)
• Abdullah Arslan (Kamu Kurumları Temsilcisi / MSB)
• Mustafa Akgül (STK Temsilcisi)
• Boş (Topluluktan Geliştirici Temsilcisi)

Toplantıda TÜBİTAK'ın mevcut sözleşmeleri ve taahhütleri gereği akıllı tahtalara yüklemek ve bazı kurumlardaki masaüstü bilgisayarlardaki Pardus sürümlerini hızlıca güncellemek için Debian dağıtımını kullandığı, Pardus için geliştirilen PİSİ gibi projelerin bu yeni Debian sürümüne eklenemediği, akıllı tahtaların da Pardus ile çalıştırılamadığı için Debian kullanıldığı, bu işlemler için Vestel firması ile işbirliği yapıldığı öğrenildi. (Oysa CEBİT 2011'de Pardus çalıştıran bir akıllı tahta sunulmuştu ) Ayrıca Danışma Kurulu'nun henüz resmi olarak kurulmamış olduğu, bunun için TÜBİTAK bilim kurulunun yetki devri işlemi yapması gerektiği ortaya çıktı . Bu şartlar altında üyeler TÜBİTAK'ın onaylanmasını istediği bazı kararları (Debian sürümü hakkında) onaylamadı ve kurulun resmi oluşumunun tamamlamasının beklenmesine karar verildi. Ayrıca Pardus hakkında kararları vereceği çalıştayda tespit edilmiş olan Danışma Kurulu toplanmadan ve kamuoyuna bilgilendirme yapılmadan TÜBİTAK'ın Pardus'un yeni sürümünde Debian'ı kullanmaya karar vermiş olması ve toplantının kurulun resmi oluşumu açısından daha erken yapılmamış olması, Pardus topluluğunda şaşkınlıkla karşılandı.
 
Pardus ANKA çalışması

Yeniden yapılanma sürecinde güncellenmeyen Pardus deposundaki paketlerin yeni sürümlerini paketlemek isteyen bazı kullanıcılar bir araya gelerek Pardus ANKA adını verdikleri bir çalışma başlattılar. Bu çalışma öncelikle KDE, Firefox gibi temel yazılımların yeni sürümlerini paketlemeye odaklandı, daha sonra pardus-linux.org (LKD) sunucuları üzerinde bir paket deposu oluşturularak kullanıcılara açıldı, bir derleme çiftliği de oluşturuldu. 5 Temmuz 2012 tarihinde LKD, EMO ve Ankara Barosu Bilişim Kurulu'nun çalışmaya destek olacağına dair bir açıklama yapıldı.

Pardus Debian çalışması
 
Yeniden yapılanma sürecinin sonunda Pardus'un Debian tabanlı olacağının duyurulmasından sonra çalışmalar hızla sonuç verdi.  Kısa sürece sürüm adayı olan RC1 sürümü duyuruldu. Son olarak Debian tabanlı Pardus'un, 2012 RC2 adıyla sürüm adayı duyurulmuştur.
Pardus 2012 RC2 sürümü bireysel, kurumsal ve fatih projesi sürümü olarak 3'e ayrılmaktadır. Bireysel sürüm son kullanıcılar için, kurumsal sürüm ise kurum ve kuruluşlar için hazırlanmıştır. Fatih projesi sürümü ise FATİH Projesindeki akıllı tahtalarda kullanmak üzere hazırlanmıştır.

Pardus projeleri
 
Aşağıda Padus Projesi kapsamındaki belli başlı özgün projeler listelenmiştir.
Bu projeler ile ilgili teknik dökümanlara developer.pardus.org.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

ÇOMAR	:	Sistemin düzgün çalışması için gerekli olan donanım, açılış, ağ, kullanıcı, zaman, görüntü gibi ayarların mümkün olduğu kadar otomatik bir biçimde yapılmasını sağlayan yapılandırma yönetim sistemidir.
PİSİ	:	Python dilinde yazılmış bir paket yönetim sistemidir. Bağımlılıkları takip ederek paket inşa etme, kurma, kaldırma, yükseltme ve benzeri işlevleri yerine getirir. Kullanıcılar için bir grafiksel arayüz ve kapsamlı bir komut satırı arayüzü içerir.
YALI	:	Pardus'un bilgisayara kurulmasını sağlayan yükleme aracıdır.
Kaptan	:	Pardus kurulumu sonrasında kullanıcıyı karşılayarak, masaüstünün kolayca kişiselleştirebilmesini sağlayan bir ilk ayar sihirbazıdır.
Paket Yöneticisi	:	Pardus paket depolarına bağlanarak kullanıcının yeni paketler kurmasını, yayımlanan güncellemelerin yüklenmesini ve gerek duyulmayan yazılımların bilgisayardan kaldırılmasını sağlayan PİSİ’nin grafiksel arayüzüdür.
Kullanıcı Yöneticisi	:	Bilgisayarı kullanacak kullanıcıların tanımlanması ve kullanıcı yetkilerinin detaylı bir şekilde ayarlanabilmesini sağlar.
Güvenlik Duvarı Yöneticisi	:	Bilgisayara gelen ya da giden bağlantılara engelleme/izin verme, yerel ağdan internet paylaşımını engeleme/izin verme gibi kontrollerin yapılabilmesini sağlar.
Açılış Yöneticisi	:	Bilgisayar açılışında ekrana gelen işletim sistemi seçme menüsünü düzenlemeyi sağlar.
Disk Yöneticisi	:	Disk bölümlerinin bağlanması ve disk bölümlerinin kullanımı ile ilgili ayarlamaların yapılabilmesini sağlar.
Geçmiş Yöneticisi	:	Paket kurma/güncelleme/kaldırma işlemlerinin kayıtlarını tutarak, kullanıcının bir paket kurma, güncelleme ya da kaldırma işlemi sonrasında herhangi bir sorun yaşanması halinde belirli bir tarihe geri dönebilmesini sağlar.
Göç Aracı	:	Bir başka işletim sisteminden Pardus’a geçmek isteyen kullanıcıların mevcut işletim sistemindeki ayar ve dosyalarını yedekleyerek Pardus kurulumu sonrasında Pardus’a aktarabilmesini amaçlamaktadır. Bu yazılım güncel Pardus sürümlerine alınmamıştır.
Servis Yöneticisi	:	Sistemdeki tüm servisleri listeleyerek kullanıcının istediği servisleri kolayca açmasını ya da kapatmasını sağlar.
Zemberek Entegrasyonu	:	Açık kodlu doğal dil işleme kütüphanesi olan Zemberk yazılımının Pardus için genel yazım denetimi desteği vermesini sağlar. Böylece tüm masaüstünde (örneğin kullanıcı e-posta programını ya da kelime işlemci programını kullanırken, web sayfalarında bir ileti yazarken, vb.) Türkçe yazım denetimi sağlanmaktadır.
Pardusman	:	Pardus paket depolarında seçilen paketlerin kullanılarak otomatikman bir Pardus ISO dosya oluşturulmasını sağlar.
Müdür	:	Python dilinde yazılmış yeni bir init sistemi.
Lider	:	.......
Ahenk	:	ÇOMAR'ın uzaktan yönetim altyapısı.
Ekran ayarları	:	Ekran kartı sürücüsü ve monitör ile ilgili tüm ayarlarının yapılması sağlayan arayüzdür.
Panda	:	Kullanıcıların NVIDIA ve ATI ekran kartları için açık kaynak kodlu ya da sahipli sürücülerden biri seçerek kullanabilmesini sağlar.
PTSP	:	.......
64 bit	:	Pardus’un bireysel ve kurumsal sürümlerinin 64 bit destekli işlemcilere uyarlanması projesidir. Pardus 2011 ile beraber Pardus, 64 bit destekli hale getirilmiştir.
Güncelleme Yöneticisi	:	Pardus'un 2000 serisi bir ana sürümünü bir sonraki 2000 serisi ana sürüme güncelleme yaparak yükseltilmesini sağlayan bir araçtır. İlk olarak Pardus 2009 - 2011 geçişi için hazırlanarak Pardus 2009 depolarında kullanıcılara sunulmuştur.
Çomak	:	Pardus projelerinin KDE bağımsız hale getirilmesini amaçlayan ve sonrasında Pardus’un KDE dışında Gnome, Xfce, Enlightenment, Fluxbox, LXDE masaüstü ortamlarını desteklemesini hedefleyen projedir.
Türkçe	:	Ortak sözlük, çeviri, yerelleştirme ve uluslararasılaştırma çalışmalarını kapsayan projedir.

Sosyal etkinlikler ve katılımlar
 
Google Summer of Code
Pardus, Google'ın öğrencilerle staj ve kendini geliştirme imkânı ile tasarılara geliştirici ve katkı sağlamayı amaçladığı açık kaynak tasarısı Google Summer of Code'a 2008 ve 2009 olmak üzere iki kere katılmıştır. Bu organizasyona ilk katılan Türk tasarısı Pardus olmuştur.
 
CeBIT Eurasia Bilişim Fuarı

Bazı dönemlerde Pardus hakkındaki gelişmeleri halka duyurmak ve tasarıya olan ilgiyi arttırmak amacıyla CeBIT Eurasia Bilişim Fuarı'na katılım sağlanmaktadır. 2006, 2008, 2009, 2010 ve 2011 Fuarlarında Pardus standı kurulmuştur.

^{wikipedia.org}

GNU Felsefesi ve Linux İşletim Sistemi

 

 

Özet: Gün geçtikçe kalabalıklaşan bir topluluğa yön veren GNU Felsefesini ve Özgür Yazılım Akımı’nı duymadı iseniz bu yazıya bir göz gezdirmenizde fayda var; bu yazıda GNU ve Linux’un ne olduğu anlatılmaya çalışılmıştır.

Bu yazıyı okumak ve bahsedilen düşünceleri özümseyebilmek için bilgisayar konusunda uzman olmanız kesinlikle gerekmemektedir fakat, başlamadan önce, kavramların aynı anlamlarını kullandığımızdan emin olmak için aşağıdaki bazı bilgisayar terimlerin tanımlarını yapmak yerinde bir hatırlatma olacaktır:
Donanım (Hardware): Bir bilgisayarın veya başka bir benzer sistemin fiziksel, dokunulabilir, gerçek parçaları (ses kartınız, işlemciniz, disk sürücüleriniz, monitörünüz, yazıcınız gibi).
Yazılım (Software): Donanımlar üzerinde elektronik olarak saklanabilen bilgisayar programları ya da verilerin tümüne verilen isim (işletim sisteminiz, mp3 dosyalarınız, mp3 çalıcı programınız, metin belgeleriniz gibi).
Kaynak Kod (Source Code): Bir programın, herhangi bir programlama dili ile yazılmış, insana yakın orjinal formu. Programlar, kaynak kodların çeşitli derleyicilerden geçirilerek bilgisayarın anlayabileceği bir forma dönüştürülmüş halleridir. Örneğin mp3 çalıcı programınızı bilgisayarınızda çalıştırabilirsiniz fakat onun nasıl çalıştığını anlayabilmeniz için kaynak koduna bakmanız gerekir. En ilkel hali ile kaynak kod için, ait olduğu programın bilgisayara ne yaptırdığını ve nasıl çalıştığını tam olarak anlayabilmemizi sağlayan yazılı halidir diyebiliriz.
Bu çok kısa ve genel bilgilendirmenin ardından, “Bilim ancak kollektif olarak gelişir ve bilgi paylaşılmalıdır” diyenRichard M. Stallman ‘ın öncülüğünü gerçekleştirdiği GNU’nun ne anlama geldiğini açıklayarak başlayalım ve Stallman’ın söylediği ve kimsenin hayır diyemeyeceği bu söz ile 1984 yılında başlayan GNU hareketinin arasında nasıl bir bağ olduğundan bahsedelim.
GNU’nun açılımı, GNU is Not Unix’tir. Yani GNU, ‘GNU, Unix değildir’ anlamına gelmekte olan özyinelemeli (rekürsif) bir kelimedir. Richard M. Stallman, 1970′li yıllarda MIT (Massachusetts Institute of Technology)’nin Yapay Zeka laboratuvarlarında serbest yazılımı bir yaşam şekli olarak benimsemiş bir grupla beraber 1980′li yılların başına kadar yazılım geliştirici olarak çalışmıştır. Bu grup ile olan birlikteliğinin sona erişinin ardından kendisini o dönemlerde ivme kazanan bazı akımlardan dolayı benimsenmeye başlanılmış yeni bir sosyal sistem içerisinde bulmuştur, Stallman bir röportajında o günleri şu şekilde nitelendirmekte: “Kendimi özgür olmayan (kaynak kodu kapalı olan) yazılımların hakim olduğu ve kullanıcıların yardımsız bırakıldığı, parçalanmış ve birlikte çalışmanın korsanlık olarak nitelendirildiği çirkin bir sosyal sistemin içinde buldum. Bu tür bir yaşantıyı reddettim. Ancak işimi özgürlüğe ve birlikte çalışmaya adadığım zaman yaptıklarımdan gurur duyabileceğime karar verdim.” Ve 1984 yılında tamamen özgür yazılımların meydana getirdiği bir işletim sistemi ve işletim sisteminin araçlarının geliştirilmesi çalışması böylece başlamış oldu, işte bu çalışmanın adı GNU idi. Yazılan özgür yazılımların bir şemsiye altında toplanması için 1985 yılında yine Stallman tarafından FSF (Free Software Foundation) kuruldu ve GNU yazılımları korumak üzere GPL (General Public Licence) adı verilen yazılım lisansı duyuruldu. GPL lisansı ile lisanslanan özgür yazılımların amaçları özgürlüklerini korumaktan başka bir şey değildir.
Özgür yazılımlar hakkında sık rastlanan bir yanlış anlama, özgür yazılımların ücretsiz olduğudur; genellikle böyle olmakla beraber, özgür yazılımlar ücretli olabilirler, fakat kaynak kodları ücretlendirmelerinden bağımsız olarak açıktır. Bir yazılımın, ‘özgür yazılım’ olarak değerlendirilebilmesi için yazılımın kullanıcısına neleri sağlaması gerekir?

• Yazılımı kullanan kişi onu her türlü amaç için çalıştırmakta özgürdür. Özgür yazılımlar kullanıcıları kısıtlamazlar.
• Yazılımı kullanan kişi yazılımın nasıl çalıştığını incelemekte ve kendi özel ihtiyaçlarına daha iyi cevap verebilmesi için yazılım üzerinde değişiklik yapmakta özgürdür. Kendisi yeterli bilgiye sahip değilse bunu bir başkasına da yaptırabilir.
• Yazılımı kullanan kişi elindeki yazılımı dağıtmakta ve toplum ile paylaşmakta özgürdür.
• Yazılımı kullanan kişi yazılımı geliştirmekte ve geliştirdiği yeni halini toplum ile paylaşmakta özgürdür.

GPL’nin bu hükümlerine bakıldığında ‘yazılımı yazan’ kişi ile ‘yazılımı kullanan’ kişi sanki birbirine karıştırılmış gibi görünüyor. İnsanın, -özellikle günümüz koşullarında- bir yazılımı kullanan kişinin, kullandığı yazılım üzerinde, yazılımı üreten kişi kadar hakka sahip olmasını kabul etmekte güçlük çekmesi çok doğal… Özgür yazılım akımı ile beraber, GPL şemsiyesi altında geliştirilen bir yazılım özel bir çaba sarfetmeye gerek bırakmadan, başlangıcından sonuna değin toplumun ve bilimin yararına geliştirilmiş olur. Çünkü bu lisans ve yaklaşım sayesinde,

• Yazılım geliştiricileri tekerleği yeniden keşfetmekle vakit harcamaz, daha önceden üretilmiş olan araçları yazılımlarına ekleyerek bunlar üzerine yeni şeyler inşa edebilir.
• Aynı işi yapan yazılımların en iyi yönleri alınarak kullanıcılara optimum çalışan, kaliteli yazılımlar hızla sunulabilir. Kullanıcılar var olan yazılımlar arasından istediğini deneyerek kendi ihtiyacını rahatça seçebilir.
• Kullanıcılar özgür yazılımlara çok makul fiyatlar ile ya da -çoğunlukla- 0 maliyetle sahip olabilir, dolayısı ile yazılım ücretlerine ayırdıkları kaynaklarını donanıma ya da diğer ihtiyaçlarına ayırabilir, yaşam ve çalışma standartlarını yükseltebilirler.
• Yazılımın kaynak koduna da sahip olduklarından dolayı kullanıcılar kritik yazılımların nasıl çalıştığını anlamak için kaynak kodlarına bakabilir, isteklerine göre özelleştirebilir ve kaynak tasarrufu sağlayabilir. Elbette kullanıcılar yazılım üretimi konusunda bilgili olmak zorunda değildir, ne bir programcı kiralamak kullanıcı için, ne de var olan bir yazılım üzerinde değişiklik yapmak bir programcı için zordur.

Bütün bunlar göz önünde bulundurulduğunda, özgür yazılım akımı bilişim dünyasının acımasız çarkları arasında açan bir çiçek gibidir. GPL’nin zekice düşünülmüş hükümleri sayesinde bu akımın önü kendi menfaatlerinden dolayı kapalı kaynak kodu savunan, küçük bir kitleyi doyuran egoist yazılım devleri tarafından bir türlü kesilememektedir ve Free Software Foundation’un kurulduğu 1985 yılından bu yana internet teknolojisinin de hızla yayılması ile bu akım bütün ülkelere sıçramış durumdadır. Açık kaynak kodlu özgür yazılımlar yukarda bahsedilen özellikleri ile şu avantajları da beraberinde getirmektedir:

• Güvenilirlik : Açık kaynak kodlu yazılımların belki de en büyük artısı olan güvenilir oluşları, kimi çevreler tarafından doğru olmayan bir mantıkla bir dezavantaj gibi gösterilmeye çalışılmakta ve topluma ‘Açık kaynak kodlu bir yazılımın tam olarak nasıl çalıştığı kaynak koduna bakılarak bilinebildiği için yazılımın barındırdığı güvenlik problemleri saldırganlar tarafından kolaylıkla tespit edilip kullanılabilmektedir’ gibi bir düşünce yerleştirilmeye çalışılmaktadır. Fakat açık kaynak kodlu bir yazılım, doğası gereği geliştirilmesi sürecinden kullanımı zamanına değin onbinlerce göz tarafından denetlenmektedir. Var olması muhtemel bir güvenlik problemi ya da kötü niyetli bir programcı tarafından bilinçli olarak yerleştirilebilecek bir kod parçası yazılım sizin elinize ulaşmadan tespit edilmekte ve hızla düzeltilmekte ya da size ulaşması engellenmektedir. Ayrıca kimse, binlerce insanın kollektif bir şekilde geliştirdiği bir yazılımın güvenilmez olduğunu idda ederken, sınırlı sayıda kişinin geliştirdiği ve kaynak kodunu kapattığı bir yazılımın güvenilirliğini kimin ve nasıl garanti edeceği sorusuna yanıt veremez.
• Sağlamlık : Yine açık kaynak kodlu yazılımların doğal geliştirme süreci içerisinde çok sayıda insan tarafından denenmeleri ve kaynak kodlarının gözden geçirilmesi sonucunca ortaya yüksek kalitede, stabil ve kuvvetli yazılımlar çıkmaktadır.
• Esneklik : Kaynak kodu açık bir yazılım hızla ve kolaylıkla yeni bir sistem üzerinde çalışacak şekilde yeniden yapılandırılabilmekte, bir kısmı çıkarılarak kapsamı daraltılabilmekte ya da eklenen yeni fonksiyonlarla kapsamı genişletilebilmektedir.
• Uygulama Desteği : Çok geniş bir yelpazede ve çeşitlilikteki bir çok açık kaynak kodlu özgür yazılım her gün duyurulmaktadır. Herhangi bir konudaki ihtiyaç açık kaynak kodlu yazılımlarla hızlı ve kaliteli bir şekilde çözüme kavuşturulabilmektedir.

Belki de hepsininden önemlisi, bahsedilen yazılım sizin kendi malınız olmaktadır. Yukarıda da bahsedilen GPL lisansı uyarınca üretilmiş bir yazılım üzerinde, onu hazırlayan kişi kadar hakka sahip olmanız inanılması güç bir şeydir. İnsanların bu durum karşısında şu şekilde bir değerlendirme yapması çok sık rastlanan bir durumdur: ‘Bir yazılımın kaynak kodunun açık ya da kapalı olması, özgür olması ya da olmaması benim için neyi değiştirir?’
Aslında çok şeyi değiştirmektedir.
Bu şekilde düşünen kişilerin bir kısmı, bilgisayarlarında lisans bedelleri ödenmemiş, kopya yazlımlar kullanmaktadırlar, dolayısı ile ellerindeki yazılımların yasal kısıtlamaları ve hükümlerinden dolayı hırsız durumuna düşmekte ve yasaları çiğnemektedirler; sırf ihtiyaçlarını karşılamak istedikleri için hayatları boyunca yapmayı akıllarından bile geçirmeyecekleri suçlarlı işlemiş sayılmaktadırlar.
Bir kısmı da bilgisayarlarında kullandıkları yazılımların lisans bedellerini ödemekte, fakat kullandıkları yazılımın lisans hükümleri uyarınca lisans bedeli ödenmiş yazılımlarının bir kopyasını çok yakın arkadaşları dahi istese ona ‘hayır’ demek durumunda kalmaktadırlar. Demedikleri taktirde de arkadaşlarını ilk kısımdaki insanlar genellemesine itmektedirler. Yani lisans bedelini ödedikleri taktirde dahi bir yazılıma sahip olamamakta, yazılımı özgürce kullanamamakta, özgür olamamaktadırlar. İşte bu durum, Richard M. Stallman’ın “bu yaşam şeklini reddettim” dediği yaşam şeklidir.
Peki bunca koşuşturma arasında Linux ‘un yeri nerededir? (Linux, linuks şeklinde telaffuz edilir 2 )
Linux, Linus Torvalds adında Finlandiya’lı bir bilgisyar mühendisinin 1991 yılında Helsinki Üniversitesi’nde bir öğrenci iken kişisel bilgisayarında kullanmak üzere geliştirmeye başladığı bir işletim sistemi çekirdeğidir (işletim sisteminin çekirdeği, işletim sisteminin beyni diye tabir edebileceğimiz kısmıdır). İnternet’te yaptığı duyuru sonucunda tüm dünyadan bir çok programcının da desteği ile hızla gelişmiş ve halen aynı destek ile gelişmekte olan açık kaynak kodlu, özgür bir yazılımdır. Hızlı bir sürecin sonunda Linus’un geliştirdiği çekirdek, GNU hareketinin bir meyvesi ve aynı zamanda taşıyıcısı haline gelmiştir. GNU için yazılmış özgür yazılımlar çok kısa süre içerisinde Linux çekirdeği ile uyumlu çalışabilecek hale getirilmiş ve ortaya güçlü, esnek ve açık kaynak kodlu bir işletim sistemi çıkmıştır. GNU/Linux olarak anılması gereken işletim sistemi zaman içerisinde telaffuz kolaylıklarından ötürü Linux olarak anılmaya başlanmıştır.
Şu anda GNU yazılımlarını ve diğer özgür yazılımları bir araya getiren ve tüm bunları bir Linux çekirdeği ile beraber toplu, derlenmiş ve kurulumu çok kolay bir işletim sistemi olarak piyasaya süren irili ufaklı bir çok çalışma mevcuttur. Fedora, Debian, SuSe, Mandrake, Slackware bunlardan çok bilinen bir kaçıdır. Her biri, normal bir bilgisyar kullanıcısının biraz dikkat ederek bilgisayarına kurabileceği ve neredeyse hiç yabancılık çekmeden kullanabileceği kadar rahat bir kurulum arayüzüne sahip bir şekilde dağıtılmaktadır. Eğer dağıtımlar hakkında daha fazla bilgi almak istiyorsanız 3 adresini ziyaret edebilirsiniz. Bu dağıtımlar üniversitelerin Bilgi İşlem Dairesi başkanlıklarından, bilgisayar mühendislikleri bölümlerinden ya da sadece dağıtım işini üstlenmiş internet sitelerinden çok cüzzi miktarlar karşılığında temin edilebilmektedirler.
Türkiye’de de dünyanın her yerinde olduğu gibi Linux ile tanışmak isteyen ve yukarda vaad edilen şekilde bir bilgisayar yaşantısına adım atmak isteyen kişileri bir araya getirmek ve desteklemek vazifesini üstlenmiş ciddi ve özverili organizasyonlar mevcuttur. LKD (Linux Kullanıcıları Derneği), tüm Linux camiasının buluşma noktası olmayı hedefleyen ve bütün özgür yazılım hareketlerine kucak açmış bir dernektir. Her yıl düzenlenen ve 4 gün süren Linux Şenlikleri ile 3-4 paralel salonda yapılan seminer oturumları ile insanlar Linux ile ilgili çeşitli konularda bilgilendirilmekte, hiç bilmeyenlerden profesyonel bilgisayar kullanıcılarına kadar herkezin faydalanabileceği etkinliklere Türkiye’nin dört yanından konuşmacılar ve izleyiciler katılmaktadır. E-posta listelerinde özgür yazılım ve linux konusunda yardım almak isteyen kişilere yardım edilmekte, düzenli ve gezici seminerler ile kitleler ücretsiz bilgilendirilmektedir. Türkçeleştirme, yeni özgür yazılımların geliştirilmesi gibi çalışmalara destek verilmektedir.
Şu anda nerede ise tüm üniversite bilgi işlem merkezlerinin yanı sıra, NASA, IBM, HP, Boeing, HSBC, CityBank, SonyEricsson, Nokia, Siemens, Samsung, General Motors, Hyundai, Oracle, EToys gibi çok büyük kuruluşlar Linux kullanmakta ve bir şekilde özgür yazılımlara destek olmaktadırlar.
Peki, şu anda nasıl linux sahibi olabilir ve onu kullanmaya başlayabilirsiniz? Bu sorunun yanıtı da çok basittir:

• En yakın üniversitenin bilgi işlem dairesine 3 adet boş CD ile gidip size tavsiye ettikleri bir Linux dağıtımını çekmelerini rica edin.
• http://liste.linux.org.tr adresindeki e-posta listelerinden linux listesine üye olun ve ‘ben linux kullanmak istiyorum, bana yardim edin’ diyin.

Eğer çaba sarf etmeyi göze almışsanız sonrasının nasıl geldiğine siz de şaşıracaksınız.

Bütün bunlar sanki bir pazarlama şirketinin serzenişleri gibi görünmekte, insanın aklına ‘Peki bunca insan neden bu fikrin peşinden koşturuyor? Bu kişilerin menfaati nedir?’ soruları takılmaktadır.
Siz kabul etmesenizde, özgür yazılımlar ve Linux sizin kullanmanız için hiç bir karşılık beklemeden size sunulmuş birer hediyedir. Sizin malınızdırlar, ve ona sahip çıkmak ya da çıkmamak özgürlüğü de diğer tüm özgürlükleriniz gibi sizin elinizdedir. Bu akım ve bu akımın ürettikleri, toplumların refah seviyesini yükseltmek için çalışan bilime ve gelecek nesillere bir mirastır.

Richard M. Stallman’ın söylediği gibi, ‘Özgür yazılım kullanmayı hak ediyorsunuz’.

Kaynak:V-Design